نخستين تارنمای خبري تحليلي اصلاح طلبان استان خراسان جنوبي

+ يادنامه

اشاره: بيست و نهم خرداد ماه هر سال يادآور نام جاودان و افكار بزرگ مردي است كه بي شك انديشه هاي متعالي اش نقش عمده اي در تحولات فكري و عقيدتي دهه 40 و 50 هجري شمسي و به ثمر رسيدن انقلاب اسلامي ملت ايران بر جاي گذاشت. مقاله حاضر چكيده اي از تحقيق ارزشمندي درباره ابعاد زندگي و مبارزاتي «دكتر علي شريعتي» است كه چند سال پيش توسط جناب آقاي «بابك شيباني» عضو محترم شوراي مركزي حزب اعتماد ملي استان خراسان جنوبي نوشته شده و امسال براي اولين بار جهت انتشار در اختيار «بيرجندنيوز» قرار گرفته است. ضمن عرض تسليت به مناسبت فرا رسيدن سالگرد معلم شهيد «دكتر علي شريعتي» و تشكر فراوان از نويسنده محترم اين مطلب، همه خوانندگان عزيز را به مطالعه اين نوشتار كه مختصري از پژوهش ايشان مي باشد دعوت مي نماييم. اضافه مي شود متن زير مختصري از پژوهش ايشان است. ضمن آن كه مقاله مذكور تنها يك بار در سال 1380 بصورت كنفرانس ارائه شده است و هرگونه برداشت و يا استفاده از آن با اجازه نويسنده و يا ذكر منبع بلامانع مي باشد.
........................................................................

مروري بر زندگي «دكتر علي شريعتي» از آغاز تا پرواز
نگهبان كوير

بابك شيباني
عضو شوراي مركزي و مسئول كميته فرهنگي اجتماعي حزب اعتماد ملي استان خراسان جنوبي
babak_sheibani@yahoo.com

بزرگ بود
و از اهالي امروز بود
و با تمام افق هاي باز نسبت داشت
و لحن آب و زمين را چه خوب مي فهميد!...

«علي شريعتي» در دوم آذرماه سال 1312 هجري شمسي در دهكده مزينان از توابع شهرستان سبزوار ديده به جهان گشود. دوران كودكي او در محيط فقر و خشكسالي كوير و زير نظر پدر بزرگوار و دانشمندش «مرحوم دكتر محمد تقي شريعتي» گذشت. «پدرم نخستين سازنده ابعاد نخستين روحم. كسي كه براي اولين بار هم فكر كردن را به من آموخت و هم فن انسان بودن را. طعم آزادي، شرف، پاكدامني، مناعت طبع، عفت روح و استواري ايمان و استقلال دل را بي درنگ پس از اينكه مادر از شيرم گرفت به كامم ريخت. نخستين بار مرا با كتاب هايش رفيق كرد. من از كودكي و از سال هاي نخستين دبستان با رفقاي پدرم -كتاب هايش- آشنا شدم و مانوس. من در كتابخانه او كه همه زندگي و خانواده اوست بزرگ شدم و پروردم.» «او بسياري چيزهايي را كه بايد بعدها و در طول تجربيات و كشمكش ها و كوشش هاي مداوم ساليان عمر آموخت، در همان كودكي و آغاز زندگي نوجواني ام ساده و رايگان به من هديه داد.»
«شريعتي» در سال 1319 براي شروع تحصيلات مقدماتي در مشهد راهي دبستان ابن يمين شد و در 1325 دوره دبيرستان خود را در دبيرستان فردوسي شروع كرد. مقارن با 1329 از سال نهم دبيرستان وارد دانشسراي مقدماتي مشهد شد و پس از گذشت 2 سال با تعهد 5 سال خدمت در اداره فرهنگ وقت از آن جا فارغ التحصيل شد و در دهات اطراف مشهد به معلمي پرداخت.
اما اولين آشنايي «علي» با جنبش هاي آزادي خواهانه ضد رژيم از دوران دبيرستان و از طريق عضويت در «كانون نشر حقايق اسلامي» بود. كانوني كه موسس اصلي آن پدرش مرحوم شريعتي بزرگ بود. عضويت «شريعتي» در اين كانون مقدمه اي براي گرايش شديد او به نهضت مخفي شد كه «خداپرستان سوسياليست» نام داشت. جرياني كه در سال هاي 1232 و 24 در تهران تشكيل يافته بود و مشي مبارزه مخفي و ايدئولوژيك را دنبال مي نمود. البته در بحث ايدئولوژي فكري اعضاي اين نهضت مكتب هاي «ماترياليسم» و «ايده آليسم» را رد كرده و بر اين عقيده بودند كه اسلام روش مختصي دارد كه مي توان آن را «رئاليسم اسلامي» نام داد. چنان كه در بعد اقتصادي به رژيم «سوسياليسم عملي» بر مبناي «خداپرستي» معتقد بودند. نظامي كه حد واسط 2 رژيم فاسد «كاپيتاليسم» و «كمونيسم» بود.
«چاره اي نيست جز اين كه خود دست به كار شويم و تنها از خدا الهام بگيريم و براي احياي آئين نجات بخش اسلام و تمدن درخشان از كف رفته خود بكوشيم و تحولي كه سراپاي اجتماع فعلي اسلام را دگرگون سازد به وجود آوريم، تا مگر پرتو حقايق قرآن زندگي ما را روشن سازد تا راه حقيقت و راستي را بازجوييم.»
بعدها در تحولات مربوط به نهضت ملي شدن صنعت نفت، در جريان فوق اختلافاتي روي داد و عده اي كه در آن زمان به شيوه هاي علني و تندمزاجانه اعتقاد داشتند از آن منشعب شدند و «حزب مردم ايران» را تاسيس كردند. اگرچه «علي» به سازندگي وفادار ماند و نهضت را ترك نكرد.
در تيرماه 1334 و همزمان با انتشار دو كتاب «ابوذر غفاري» و جلد اول «تاريخ تكامل فلسفه»، «شريعتي» وارد دانشكده ادبيات دانشگاه مشهد مي شود. اين دوران مصادف با فعاليت هاي «علي» در «نهضت مقاومت ملي خراسان» است. چرا كه پس از كودتاي 28 مرداد 1332 «ژنرال شوارتسكف» و ساقط شدن دولت مردمي «دكتر محمد مصدق» كه متعاقباً دستگيري وسيع نيروهاي «ليبرال اسلامي» را در پي خود داشت، مبارزات سخت و جانفرساي ملت ايران در اين تشكل جديد تبلور يافته بود. با تشكيل «نهضت مقاومت ملي» «شريعتي» به صفوف مبارزين پيوست و در راه اندازي و انتشار مخفيانه ارگان اين نهضت، نشريه «راه مصدق» حضوري فعال داشت.
فعاليت هاي «نهضت مقاوت ملي» كه زنگ خطر را براي رژيم منحوس پهلوي به صدا درآورده بود تحمل نشد و در مهرماه 1336 و در پي ماه ها عمليات اطلاعاتي و شناسايي، در يورشي وسيع عده كثيري از رهبران و فعالين نهضت دستگير مي شوند. در مشهد نيز 14 نفر از بزرگان نهضت دستگير مي شوند كه «علي شريعتي» و پدرش هم در ميان آن ها هستند. «اقبال» نخست وزير وقت در روزهاي بعد و در پاسخ به سوال «بهبهاني» نماينده مجلس درباره علت اين بازداشت ها، مي گويد: «اين اشخاص در تهران و مشهد به دنبال تز مصدق رفته اند.» «شريعتي» 8 ماه اسير بود و در اين مدت با تجربياتي از سلول هاي كوچك و شكنجه هاي بزرگ دژخيمان پهلوي آشنا شد. آشنايي كه البته بعدها بسيار به كارش آمد.
«شريعتي» پس از آزادي به مشهد رفت و دوران كوتاه باقيمانده از تحصيلش را طي كرد و با كسب رتبه اول از دانشگاه فارغ التحصيل شد. او در همين زمان (1337) با خانمي آشنا شد و با او ازدواج كرد. «بي بي فاطمه (پوران) شريعت رضوي» كه برادرش يكي از 3 آذر اهورايي بود كه در 16 آذرماه 1332 در كريدور دانشكده فني پركشيده بودند!
«علي شريعتي» در يك بازه زماني 2 ساله پس از پايان دوران دانشگاهي، با ارتقاء از درجه آموزگاري به دبيري در دبيرستان هاي مشهد تدريس مي كرد. «علي» پس از فراغت از تحصيل به واسطه كسب رتبه اول مي بايست بر مبناي تعهدات قانوني دانشگاه صاحب يك بورس تخصصي اعزام به خارج مي شد.  اما سوابق او و مخصوصاً دوران 8 ماهه اسارتش مانع بزرگي بر سر اين راه بود و مقامات امنيتي مدت ها با اشكال تراشي مانع استفاده «شريعتي» از حق قانوني اش مي شدند. اما سرانجام «علي» در اواخر سال 1338 (1959) موفق به اخذ بورسيه و اعزام به فرانسه شد و در دانشكده ادبيات و علوم انساني «دانشگاه سوربن» نام نوشت.
ورود «علي» به فرانسه مقارن با فعاليت هاي گسترده «جبهه مقاومت ملي» در دوران جديد حياتش بود. سلسله فعاليت هايي كه بعدها منجر به تاسيس «نهضت مقاومت ملي دوم» و سپس «نهضت آزادي ايران» شد.
«شريعتي» با ورود به فرانسه به جرگه دوستان سابقش در ساماندهي حركت هاي ضد سلطنتي پيوست و گروه كوچكي را با نام «جوانان نهضت ملي ايران» تشكيل دادند. در اوايل دهه شصت ميلادي با بالاگرفتن فعاليت هاي ضد رژيم در اروپا و امريكا و به دنبال كوشش هاي بي وقفه اعضاي جبهه، «جبهه مقاومت ملي امريكا» در 25 فوريه 1962 و مدت كمي پس از آن در ماه مي 1962 «جبهه ملي اروپا» تاسيس شد.
«شريعتي» در جريان پايه گذاري «جبهه مقاومت ملي اروپا» نقش فعالي را ايفا كرد. چنان كه در اولين كنگره سراسري «جبهه مقاومت ملي اروپا» كه در ماه اوت سال 1962 در «ويزبان آلمان» برپا شد وظيفه انتشار نشريه اي به عنوان ارگان جبهه به «شريعتي» سپرده شد و او اولين شماره «ايران آزاد» را در 15 نوامبر 1962 منتشر كرد.
همين دوران مصادف با آشنايي شريعتي با جريان هاي آزادي خواهانه خارجي است. آشنايي و عضويت در «جبهه آزادي بخش الجزاير» و تاثير عميق «المجاهد» (ارگان آن جبهه) بر نحوه انتشار «ايران آزاد» ثمره همين آشنايي است. همكاري فكري و عملي «علي» با «جبهه آزادي بخش الجزاير» سرانجام سروكار او را به پليس فرانسه مي كشاند و بالاخره يك بار وقتي كه بر سر قراري مي رود كه قبلاً لو رفته بوده است، مورد حمله شديد پليس فرانسه و اراذل و اوباش وابسته قرار مي گيرد و به علت چند مورد شكستگي بيش از 3 هفته در بيمارستان بستري مي شود.
از نمونه هاي ديگر همكاري «شريعتي» با ملت هاي مظلوم جهان شركت در فعاليت هاي آزادي بخش انقلابيون كنگو بود. چنان كه در جريان مرگ «پاتريس لومومبا» به عنوان نماينده دانشجويان ايراني در تظاهرات عظيم سياهان در مقابل سفارت بلژيك در پاريس شركت كرده و سخنراني مي كند و پس از حمله سياهپوستان عصباني و به آتش كشيدن سفارت بلژيك، پليس عده زيادي منجمله «علي» را دستگير مي نمايد. «شريعتي» مدتي را در زندان «سيته» مي گذراند و در حالي كه دولت فرانسه مصمم به اخراج او بود، با حمايت يك قاضي سوسياليست اين حكم معوق مي ماند.
از ديگر فعاليت هاي شريعتي جمع آوري كمك براي مردم مظلوم فلسطين و جهاد فكري در زمينه رسواسازي غاصبان صهيونيست بود و در يكي از سفرهاي حج خود مبالغ زيادي را به نمايندگان «جبهه آزادي بخش فلسطين» تحويل داد.
«شريعتي» در طول اقامت خود در فرانسه با بسياري از دانشمندان و نويسندگان بزرگ جهان آشنا شد و دوستي عميقي پيدا كرد. از جمله آنان «عصار اوزيفان» و «فرانتس فانون» در ارتباط با «جنبش آزادي بخش الجزاير» بود. آشنايي كه بعدها به ترجمه «دوزخيان روي زمين» توسط «شريعتي» منجر شد. از ديگر افراد مي توان به «لويي ماسينيون»، «شوارتز»، «سارتر»، «هانري لوموز» و «كوكتو» اشاره كرد. نزديكي «شريعتي» با برخي از اساتيدش به حدي بود كه در تحقيقات علمي آن ها شركت مي كرد و حتي آن چنان شناختي از افكار و عقايد پيچيده و غير قابل فهم «گورويچ» به دست آورده بود كه او را «گورويچ شناس» مي ناميدند و دانشجويان اين استاد براي رفع مشكلاتشان به وي مراجعه مي كردند.
اما «علي شريعتي» در سال 1341 و در پي مرگ مادرش به ايران باز مي گردد و ديدار با دوستان تاثير مثبتي بر او مي گذارد. «گرمي و صميميت و كار دوستان به قدري مرا تحت تاثير قرار داد كه مصيبت جانگداز مرگ مادرم را فراموش كردم. اميدوارم بتوانيم همان آتش را در جمع سرد و ناهماهنگ و كم صميميت روشنفكران خارج از كشور روشن كنيم و گروهي هر چند اندك گرد هم آوريم كه خوب فكر كنند و درست و پاك عمل كنند.»
در دوران حضور در ايران «شريعتي» با تغييرات روي گرفته در سطح مبارزات سازماني نيروهاي اسلامگرا آشنا مي شود و در بازگشت به اروپا به فكر مجتمع كردن فعاليت هاي مبارزاتي و تاسيس «نهضت آزادي اروپا» مي افتد و از اين رو در نامه اي كه در 24 سپتامبر 1962 براي دوستان و علاقه مندان مي فرستد با ناكافي دانستن فعاليت هاي ضد رژيم و با اعلام تاسيس «نهضت آزادي ايران»، پيشنهاد تاسيس آن در اروپا را ارائه مي دهد.
اما دوران كناره گيري و استعفاء «علي» از جريانات مبارزاتي از حدود سال 1343 آغاز مي شود. در اين سال «شريعتي» همكاري گسترده خود را با نشريه هاي «انديشه جبهه» و «نامه پارسي» به دليل نفوذ جريان هاي «رفرميسم غربزده» و «ليبراليسم سازشكار» قطع مي كند و در همين اثناء به سبب نفوذ برخي عناصر مشكوك و مرموز كه پيگير سياست صبر و انتظار بوده و پس از سياست آمريكايي «ايجاد فضاي باز سياسي» به ميدان آمده بودند از مسئوليت روزنامه «ايران آزاد» كناره مي گيرد. «عناصر بيمار گونه اي كه همه جا و همه وقت بي عرضگي خود را تنها با تخطئه كار ديگران و كارشكني و تخريب مي توانند توجيه كنند. عناصر مشكوكي كه رشد يك حركت سياسي اصيل ملي را غير قابل تحمل مي ديدند دست به كار شدند و...»
«شريعتي» با مشاهده نفوذ اين عناصر سازشكار و دست راستي «جبهه ملي» را با تمام علاقه اي كه به آن داشت ترك كرد. «من از اين جبهه ملي بي دروپيكر و مملو از آدم هاي رنگارنگ كه غالباً صداقت در راستي به آن معنا كه من در تمام دوستان هم فكر خودم مي ديده ام و مي بينم، در آن كم است به ستوه آمده ام... از روزنامه استعفا كردم چون عده اي با همدستي يكديگر در كادر فني نفوذ كرده و بدون اطلاع من در سرمقاله و برخي مطالب دست برده بودند و كم و زياد كرده بودند، ادامه همكاري را به صلاح ندانستم ... زيرا اگر در برابر نادرستي محكم نايستيم هيچ وقت نه شخصيتي خواهيم داشت و نه حرفمان خريداري و نه هم جلوي نادرستي گرفته خواهد شد...» چرا كه در آن زمان «جبهه مقاومت ملي» مملو از انسان هايي با تفكرات لاييك و توده اي هاي سرخورده شده بود و نيز از سوي برخي عناصر مشكوك پيشنهادي مبني بر ايجاد «كادر مخصوص» در شوراي «جبهه ملي» ارائه شده بود. «من اگر مي ماندم به صورت آدم هاي محترم بي عرضه در مي آمدم. ظاهراً تعارف و تجليل ولي باطناً آلت فعل مي شدم. آن هم آلت فعل بچه ها، آن هم بچه هايي كه غالباً به علت خودنمايي و دلخوري با بعضي توده اي ها يا هوس جوش و خروش كرده و كمي هم غرائز پاك جواني و كم و بيش خودخواهي و تامين شخصيت يكي دو سال است به ميدان آمده اند؛ و اين استعداد را ندارم. من در يك محيط واقعاً مذهبي به معناي واقعي و صافش بزرگ شده ام و در جريان سياسي از همان آغاز در محيطي پا گذاشتم كه همان آسمان و فضا و هواي خانه و خانواده ام در آن حس مي شد. يكپارچگي و صداقت و ايمان و فروتني و فداكاري و شرافتمندي تار و پود جمع ما بود. حال اعصابم تحمل اين همه كشمكش هاي بچگانه را ندارد و از اين نظر سخت ضعيف بار آمده ام. ممكن است نرفتن من به كنگره و رها كردن مسئوليت روزنامه از نظر پيشرفت كار به مصلحت نباشد، ولي اين جا مسئله فقط صلاح كار مطرح نبود. مسئله قدرت و توانايي روحي و عصبي مطرح است...»
نمونه اي از اعمالي كه موجب آزردگي «علي» شدمبوط به كاري است كه يكي از «پان ايرانيست» هاي جبهه (كه شريعتي هرگز حاضر به ذكر نام او نشد) در ارتباط با نامه «دكتر مصدق» انجام مي دهد. «...دست خط دكتر (مصدق) هم براي روزنامه رسيد. البته ما اقدام نكرده بوديم، چون همه دوستان ما گرفتارند. آقاي ...؟ كه يكي از همان پان ايرانيست هاي شگفت انگيز است، خود را به عنوان مسئول روزنامه «ايران آزاد» معرفي كرده و پيش «دكتر مصدق» نامه اي فرستاده است و دكتر هم به نام او تقريظي بر روزنامه نوشته و بي نهايت از روزنامه ايشان! تجليل كرده است. به هر حال شما ديگر اقدامي نفرماييد، چون لااقل «دكتر مصدق» به گندكاري هاي داخلي جبهه آن هم در جناح دانشجويي و جوان آن پي نبرد و نفهمد كه وي به دروغ خود را مسئول قلمداد كرده است و بيش از اين به اين ملت و اين مليون بدبين نشود...»
«دكتر علي شريعتي» در سال 1342 موفق به اخد مدرك دكتراي خود در رشته جامعه شناسي و تاريخ اسلام از «سوربن» شد. موضوع پايان نامه دوره دكتراي وي كتاب «تاريخ فضايل بلخ» نوشته «شيخ صفي الدين» بود. سرانجام «علي» پس از گذراندن 5 سال در سرزمين فرانسه براي جهاد فكري به ايران بازگشت. «شريعتي» در ميان راه هاي گوناگوني كه پيش رو داشت بازگشت به وطن را برگزيد. «...پس از اتمام تحصيلاتم در اروپا 3 راه پيش رو داشتم: اول اين كه در اروپا بمانم و مبارزات سياسي عليه رژيم را با استفاده از امكانات موجود پيش ببرم. دوم اين كه به يكي از كشورهاي همجوار ايران مثل عراق بروم و به وسيله يك ايستگاه راديويي و تعليم نيروهاي چريكي، مبارزات مسلحانه را در داخل سازمان دهم و راه سوم بازگشت به ايران و مبارزه فرهنگي، سياسي در داخل كشور بود و پس از يكسال تامل و تعمق سرانجام راه سوم را برگزيدم.»
«شريعتي» راه سوم را برگزيد و به ايران بازگشت. «ای نسل اسیر وطنم! تو می‌دانی كه من هرگز به خود نیندیشیدم، تو می‌دانی و همه می‌دانند كه من حیاتم، هوایم، همه خواسته‌هایم به خاطر تو و سرنوشت تو و آزادی تو بوده است. تو می‌دانی و همه می‌دانند كه هرگز به خاطر سود خود گامی برنداشته‌ام، از ترس خلافت تشیعم را از یاد نبرده‌ام. تو می‌دانی و همه می‌دانند كه نه ترسویم نه سودجو! تو می‌دانی و همه می‌دانند كه من سراپایم مملو از عشق به تو و آزادی تو و سلامت تو بوده است، و هست و خواهد بود. تو می‌دانی و همه می‌دانند كه دلم غرق دوست داشتن تو و ایمان داشتن تو است. تو می‌دانی و همه می‌دانند كه من خودم را فدای تو كرده ام و فدای تو می‌كنم كه ایمانم تویی و عشقم تویی و امیدم تویی و معنی حیاتم تویی و جز تو زندگی برایم رنگ و بویی ندارد. طمعی ندارد. تو می‌دانی و همه می‌دانند كه شكنجه دیدن به خاطر تو، زندان كشیدن برای تو و رنج كشیدن به پای تو تنها لذت بزرگ من است. از شادی تو است كه من در دل می‌خندم. از امید رهایی توست كه برق امید در چشمان خسته‌ام می‌درخشد، و از خوشبختی تو است كه هوای پاك سعادت را در ریه‌هایم احساس می‌كنم.» اما به علت مبارزات ضد حكومتي در فرانسه در هنگام ورود به كشور در مرز بازرگان دستگير و در زندان «قزل قلعه» محبوس شد. دكتر شش ماه را در زندان سپري كرد و در نهايت با بالا گرفتن فشارهاي بين المللي بر حكومت پهلوي از زندان آزاد شد. اعتراض هايي كه از جانب اساتيد فرانسوي دكتر و دوستان او در مبارزات دفاعي صورت مي گرفت.
دكتر پس از آزادي از زندان سريعاً براي تدريس در دانشگاه اقدام نمود و پس از مشاهده اعلان استخدام استاديار كرسي تاريخ دانشگاه تهران در روزنامه، براي اين سمت داوطلب شد. اما چون اين كرسي را براي يكي از دختر خانم هاي نورچشمي كنار گذاشته بودند، درخواست «علي» با مشكلات عديده اي مواجه شد و مقامات دانشگاه كارشكني هاي فراواني براي جلوگيري از انتخاب شدن او كردند. از گرفتن آزمون گرفته تا معادل سازي مدرك و حتي گرفتن يك امتحان عملي از او در حضور استاد كرسي تاريخ همه و همه آزمون هايي بودند كه دكتر از آن ها سربلند بيرون آمد. ولي در پايان مسئولين دانشگاه با اين بهانه كه فعلاً بودجه اي براي استخدام استاد جديد ندارند دست رد به سينه دكتر زدند و حتي درخواست او مبني بر تدريس در آموزش عالي با دريافت حقوق دبيري محفوظش در وزارت فرهنگ را به بهانه ناممكن بودن انتقال بودجه از سازماني به سازمان ديگر نپذيرفتند و «شريعتي» به ناچار به معلمي در مدرسه كشاورزي طرق مشهد مشغول شد. اما سال 1345 بود كه بخت او باز شد و ناچاراً به سبب نداشتن استاد تاريخ و معطل ماندن درس دانشجويان، او را در دانشكده ادبيات دانشگاه فردوسي استخدام نمودند.
و از اين جاست كه كار سازندگي فكري «شريعتي» در قالب تدوين و توسعه افكار اسلامي آغاز مي شود. جوانان و دانشجويان تشنه حقايق و معارف ناب اسلامي استقبال عظيمي از شريعتي مي كنند و دكتر پياپي براي سخنراني به دانشگاه هاي مختلف كشور دعوت مي شود.
اما اوج مبارزات فكري «شريعتي» از سال 1347 و همزمان با آغاز به كار يك مركز خيريه اسلامي به نام «حسينيه ارشاد» در تهران شروع مي شود. «حسينيه ارشاد» مركزي بود كه به منظور اشاعه افكار اسلامي توسط جمعي از مردم خير به وجود آمده و از «علي» نيز براي كمك در تنظيم برنامه ها و اجراي آن ها دعوت به عمل آمد. و چنين بود كه «دكتر علي شريعتي» سلسله درس هايش تحت عنوان «اسلام شناسي» و «تاريخ اديان» را در حسينيه ارشاد شروع كرد. مباحثي كه به نحوي بي سابقه مورد توجه دانشجويان و دانش پژوهان جوان قرار گرفت.
اما كار اصلي دكتر در «حسينيه ارشاد» مربوط به مجموعه سخنراني هاي جهت دار او مي شود. سخنراني هايي كه جزوات منتشر شده آن بالغ بر 200 مورد است و در بعضي موارد تا 6 هزار مستمع در آن شركت مي جستند. او مضمون سخنراني هايش را كاملاً متناسب رويدادهاي سياسي جامعه انتخاب مي كرد و اين زبان غير مستقيم و سمبليك پرمعنا را عليه رژيم پهلوي به كار مي گرفت. به عنوان مثال سخنراني معروف دكتر درباره شهادت -پس از شهادت- در سال 1351 در اوج قتل عام انقلابيون توسط رژيم از كوه و صحرا و خيابان و مسجد و محراب و منبر گرفته تا ميدان 7 تير ايراد شد: «اكنون شهيدان مرده اند و ما مرده ها زنده هستيم. شهيدان سخنانشان را گفتند و ما كرها مخاطبشان هستيم...» و يا سخنراني تحت عنوان «آري اين چنين بود برادر!» در رمضان 1351 شمسي درست زماني ايراد گرديد كه رژيم تدارك عظيمي براي برگزاري جشن هاي 2500 ساله نظام متعفن سلطنتي فراهم مي ساخت: «... برادر! تو قرباني اين بناهاي بزرگ بر گور شدي و من قرباني اين قصرهاي عظيم. از فلسطين گرفته تا ايران، تا مصر تا چين تا هر جا كه جامعه اي و تمدني هست در كنار اهرام و اين قصرهاي بزرگ، براي ساختن معابد پرشكوه بايد سنگ مي كشيدم.»
يكي ديگر از رسالت هايي كه دكتر در جهاد مقدس فكري خود برگزيده بود به چالش كشيدن جريانات و «ايسم» هاي سياسي و فلسفي انحرافي و متبلور ساختن چهره حقيقي اسلام براي نسل جوان جامعه بود. «اختلاف من با او (آخوند سنتي) اختلاف پسر و پدري است در داخل يك خانواده... بنابراين كماكان انتقاد و پيشنهاد مي كنم؛ اما در برابر بيگانه يعني: غير اسلامي ها، غير مذهبي ها، كافرها و كمونيست ها تسليم محض آنها (ملاها) هستم... من در طول اين مدتي كه مي توانستم -در هر سطحي- چه در اروپا و چه در اين جا كار كنم، حرف بزنم و خدمتي انجام دهم، هميشه قوي ترين، مؤمنانه ترين و متعصبانه ترين دفاع را از روحانيت راستين و مترقي كرده ام. نگاهباني و جانب داري از اين جامعه علمي وظيفه هر مسلمان مؤمن است... بزرگترين پايگاهي كه مي توان اميدوار آن بود كه توده هاي ما را آگاه كند، «اسلام راستين» را به آنان ارائه دهد و در احياي روح اسلام عامل نيرومند و مقتدري باشد همين پايگاه «طلبه» و «حوزه» و حجره هاي تنگ و تاريك است. تذكر اين مطلب نه بخاطر «مصلحت» است چرا كه خدا و خلق مي دانند كه تاكنون دروغي را به خاطر «مصلحت» نگفته بودم، نگفته ام و نخواهم گفت.»
سرانجام همين سخنراني هاي مجاهدانه بود كه باعث شد او را در ايام برگزاري جشن هاي 2500 ساله به يكي از دهات اطراف تهران تبعيد كنند و پس از مدتي از تدريس در دانشگاه محروم شده و به شغلي دفتري در وزارت علوم منصوب شود. ولي رژيم كه نمي توانست ادامه كار حسينيه را تحمل كند كارشكني هاي خود را عليه آن آغاز نمود. از همين رو و با هدايت رژيم حملات گسترده اي عليه «حسينيه ارشاد» و شخص دكتر آغاز شد. اين حملات از دو كانال مجزا و زير پوشش دو جريان «مذهبي» و «روشنفكري چپ گرا» رهبري مي شد. همانند برخوردهاي تند و نابخردانه جريانات متحجر اسلامي در برابر اجراي تئاتر «ابوذر غفاري» كه براي اولين بار در يك موسسه مذهبي برپا مي شد و يا تهمت ها و شايعه پراكني هاي جريانات ماركسيستي عليه دكتر.
وقتي تمام تهمت ها و كارشكني ها نتيجه مطلوب را براي حكومت به دست نمي دهد، به دستور شاه و به خواهش عده اي از وعاظ درباري در روز 22 آبان 1351 حسينيه ارشاد به وسيله ساواك بسته مي شود و كتاب هاي دكتر ممنوعه اعلام مي شود. (تنها در فاصله سال هاي 1354 تا 1357 بود كه كتب دكتر تحت عنوان هاي مستعاري چون «علي اللهياري»، «علي سبزواري زاده» و «علي سربداري» امكان انتشار يافتند.)
با بسته شدن حسينيه، دكتر متواري شده و در خانه يكي از بستگانش در «سرآسياب» تهران مخفي مي شود. اما ساواك پدر پيرش را دستگير مي كند و «علي» را براي تسليم شدن تحت فشار مي گذارد. از طرف ديگر هم او مطلع مي شود كه ماموران ساواك قصد دارند هر كجا كه او را ببينند طي يك صحنه سازي «تصفيه جسدي» كنند. از همين رو پس از مشورت با همرزمانش خود را معرفي مي كند و دوران سوم اسارت آغاز مي شود.
«شريعتي» را در زندان به شدت شكنجه مي كنند تا وفاداري خود را نسبت به رژيم و شاه اعلام دارد، اما روح بلند و آزاد «علي» بزرگتر از آن بود كه حتي دل دژخيمان پهلوي را با گفتن يك آخ شاد كند. «... و اگر خفه ام كنند سازش نخواهم كرد و حقيقت را قرباني مصلحت نمي كنم. اما آن قوم اگر موفق شوند كه مرا بر دار كشند و يا همچون «عين القضات» شمع آجين كنند و يا مانند «ژوردانو» در آتشم بسوزانند حسرت شنيدن يك آخ را هم بر دلشان خواهم گذاشت.»
به جز شكنجه هاي عادي بسياري از طرفداران و شاگردان «علي» را مي آوردند و جلوي چشمان او شكنجه مي دادند تا بلكه «علي» لب به سخن بگشايد. يكي از اين افراد دختر جواني بود كه جانش را فدا كرده ولي به «علي» توهين نمي كند. «چهره زجر ديده و خون آلود اين مجاهد همراه با سايرين هميشه در جلوي چشمانم مي باشد و مرا رنجي فراوان مي دهد.»
علاوه بر شكنجه هاي شبانه روزي جسمي، يكي از بزرگترين شكنجه هاي روحي آوردن «احمدرضا كريمي» خائن و مزدور به سلول «علي» بود. زيرا علاوه بر اينكه هم صحبتي و قرابت با چنين موجود پستي براي «شريعتي» عذابي دردناك بود، مجبور مي شد برنامه خواب و بيداري خود را تغيير دهد و او كه عادت داشت شب ها بيدار بماند و مطالعه كند، روزها بيدار مي ماند تا مبادا در خواب حرفي بزند و رازي را فاش كند.
در اواخر سال 1353 شاه براي گذراندن تعطيلات به سوئيس مي رود و دانشجويان ايراني به واسطه استادشان «دكتر ژاك برك» خواستار آزادي دكتر از زندان مي شوند. شاه چند روز بعد براي شركت در اجلاس سران اوپك به الجزاير مي رود و در آن جا هم با درخواست آزادي «شريعتي» مواجه مي شود. برخي از همكلاسان و همرزمان «شريعتي» در «جبهه آزادي بخش الجزاير» (مثل عبداللطيف بوتفليقه وزير امور خارجه وقت) كه در آن زمان جزء مقامات ارشد الجزاير بودند مصرانه از شاه مي خواهند ترتيب آزادي دكتر داده شود و بدين ترتيب «شريعتي» پس از 18 ماه اسارت در 28 اسفند 1353 از زندان آزاد مي شود.
اما رژيم كه مي دانست «شريعتي» آرام نخواهد گرفت و به دنبال اعتقاداتش باز خواهد رفت او را تحت كنترل شديد پليسي-امنيتي قرار داد. از جمله اقدامات رژيم در اين برهه تشكيل كميته اي به نام «شريعتي شناسي» در ساواك بود. اين كميته كه رياست آن را «عطارزاده» يكي از افراد رده بالاي ساواك (با نام مستعار حسين زاده) بر عهده داشت عده اي از وطن فروشان خائن و قلم به دستان مزدور نظير «سرتيپ دهدشتي»، «احسان نراقي»، «ثابتي»، «نيك خواه»، «هاشمي قوچاني»، «احمدرضا كريمي»، «خواجه نوري» و «سيد مرتضي جزايري» را هم شامل مي شد. اين كميته وظيفه داشت تا اعمال «شريعتي» را زير نظر گرفته و با مطالعه آثار او نسبت به انتخاب و تحريف مطالبي به نفع ساواك اقدام كند. همچنين «احمدرضا كريمي» وظيفه داشت با تقليد صداي «شريعتي» نوارهاي قلابي به نام او تهيه نمايد.
پس از آزادي «شريعتي» از زندان، «حسين زاده» ضمن برحذر داشتن او از ادامه فعاليت هاي ايدئولوژيك ضد حكومتي پيشنهاد مي كند كه به كناري برود و به كار تحقيق بپردازد تا مردم نگويند او مجبور به خانه نشيني شده است. ضمن آن كه رندانه از «شريعتي» مي خواهد در كارهاي خود با «احسان نراقي» (عامل نفوذي كميته) همكاري كند. البته «حسين زاده» پيغام ديگري نيز براي «علي» دارد. او مي گويد كه اطلاع دارد اگر «علي» بخواهد مطالبي را عليه جزوه تازه نشر يافته «اعلام مواضع ايدئولوژيك سازمان مجاهدين» بنويسد به وسيله آن سازمان ترور خواهد شد؛ و اين پيشگويي «حسين زاده» چندان هم بي مورد نبود؛ چرا كه مدتي بعد «بهرام آرام» از اعضاي مركزيت «سازمان مجاهدين خلق» در ملاقاتي با «شريعتي» همين تهديدها را با شدت بيشتري مطرح مي كند و در اين شرايط «شريعتي» تصميم مي گيرد كه جواب دندان شكني به جزوه منافقين را به مجالي ديگر واگذارد.
شرايط روز به روز سخت تر و سخت تر مي شد. دكتر همه جا زير نظر بود و هر نوع حركت او از سوي ساواك كنترل مي شد. اين فشارها مدتي بعد به حدي رسيد كه طاقت «علي» تمام شد و مصمم به كوچ! «...علي رغم تمامي عواطف و علائقم براي خدمت به جنبش اين هجرت را مي پذيرم.» «خورشيد در سينه دريا سرزده است و من در حالي كه همه بودنم، تمام زندگي كردنم به يك نگريستن مطلق بدل شده است، چشم در قلب مذاب خورشيد دوخته ام و همچون شمع كه در حال گريستن خويش قطره قطره مي ميرد، من در اين نگريستن خويش ذوب مي شوم و محو مي شوم و پايان مي گيرم...»
براي خروج دكتر از ايران 3 راه امكان پذير بود: 1- تماس و مذاكره با مقامات دانشگاهي الجزاير براي دعوت رسمي دكتر به آن كشور و آغاز برنامه ها. 2- خروج مخفيانه از مرزهاي شرقي و انتقال به جاي امن. 3- تلاش براي تهيه گذرنامه با نامي كه او بتواند به طور عادي از كشور خارج شود. هر سه راه به طور جدي مورد مطالعه قرار مي گيرد و در ضمن اين بررسي ها مشخص مي شود كه تمام مدارك دكتر از مدرك تحصيلي دانشگاهي گرفته تا پرونده هاي ساواك همگي به نام «شريعتي-علي» است. در شرايطي كه نام شناسنامه اي دكتر «مزيناني-علي» مي باشد و در مرزهاي زميني و هوايي نيز «شريعتي-علي» ممنوع الخروج شده است، ولي در رديف «ميم»، «مزيناني» مشكلي براي خروج ندارد. به اين ترتيب دكتر در 12 ارديبهشت 1356 به منظور تهيه گذرنامه اي به نام «علي مزيناني» به بهانه معالجه چشم در كشور بلژيك به همسرش وكالت مي دهد و از روي احتياط خود به مشهد مي رود و در خانه خواهرش كه شوهر او از بستگان نزديك «شهيد مطهري» است ساكن شده و در آن جا منتظر حصول نتيجه نهايي مي ماند تا در صورت ايجاد هرگونه مشكلي از راه حل دوم استفاده كرده و مخفيانه از مرزهاي شرقي بگريزد. طبق پيش بيني ها گذرنامه «علي» در 20 ارديبهشت 1356 بدون هيچ گونه مشكل امنيتي صادر مي شود و دكتر روز دوشنبه 26 ارديبهشت ماه در خلوتي غريبانه از سوي همسر و يكي از دوستانش مشايعت شده و با يك فروند هواپيماي «سابنا» تهران را به مقصد بروكسل ترك مي كند.
«علي» در بامداد هجرت در نامه اي كه پس از نماز صبح و ساعاتي قبل از پرواز براي پدرش مي نويسد وي را از قصد خويش مطلع مي سازد: «فعلاً من عازم سفرم. سفري كه اعجاز مكرساز خداوند است. اين كه از شما اجازه نگرفتم مراعات حال و اعصاب و خيالات شما را كردم. اكنون كه آخرين دقايق اقامتم در خانه و در وطن است، دست شما را مي بوسم و منتظر شما مي مانم و براي آن كه نظر خدا را هم درباره اين سفر بدانيد آن چه را در جواب (تفال) من آمد نقل مي كنم: آقاجان! ديشب با قرآن تفالي كردم و گفت: نزله روح القدس... واكنون كه نزديك طلوع دوشنبه است و دو سه ساعتي به حركت پس از نماز صبح كه محتاج و مصر از او خواستم تا درباره اين سفر با من حرف بزند. بالاي صفحه نوشته بودند: «بد!» تكان خوردم. آيه را خواندم و از شوق گريستم (سوره توبه آيات 37 به بعد): اي كساني كه ايمان آورده ايد! جهت چيست كه چون به شما امر شود كه براي جهاد در راه دين بي درنگ آماده شويد چون بار گران مخاك زمين دل بسته ايد. آيا راضي به زندگاني دنيا عوض حيات ابدي آخرت شديد؟ در صورتي كه مطاع دنيا در برابر عالم آخرت اندك و ناچيز است. بدانيد كه اگر در راه دين خدا براي جهاد بيرون نشويد، خدا شما را به عذابي دردناك معذب خواهد كرد و قومي ديگر براي جهاد به جاي شما برمي گمارد و شما به خدا زياني نرسانده ايد، بلكه خود را زيان كار ابدي كرده ايد و خدا بر هر چيز تواناست. اگر شما او را ياري نكنيد البته خدا او را ياري خواهد كرد. هنگامي كه كافران پيغمبر را از مكه بيرون كردند خدا ياريش كرد. آن گاه كه يكي از آن دو تن كه در غار بودند به رفيق و همسفر خود گفت: مترس كه خدا با ماست. آن زمان خدا وقار و آرامش خاطر بر او فرستاد و او را به لشكرهاي غيبي خود كه شما آنها را نديده ايد مدد فرمود و نداي كافران را پست گردانيد و نداي خدا را مقامي بلند داد كه خدا را بر هر چيز كمال قدرت و دانايي است. براي جنگ با كفار سبكبار و در راه خدا به مال و جان جهاد كنيد. اين كار شما بسي بهتر خواهد بود اگر مردمي با فكر و دانش باشيد.»
هواپيما در آتن توقف مي كند و دكتر بدون برنامه قبلي و از روي احتياط در آن جا پياده شده و 24 ساعت بعد به بروكسل مي رود. دكتر بعد از دو روز به انگلستان مي رود ولي با مطلع شدن از تاخير ورود خانواده اش راهي فرانسه مي شود تا با ياران و همرزمانش تجديد ديدار كند. «علي» پس از 2 هفته اقامت در فرانسه براي تدارك مقدمات سفر خانواده اش به انگليس باز مي گردد. روز دوشنبه 28 خرداد «پوران» به همراه 3 دختر «علي» به مهرآباد مي روند تا عازم لندن شوند. به «سارا» و «سوسن» كه با گذرنامه اي به نام «مزيناني» عازم سفر بودند اجازه خروج داده مي شود، اما همسر «شريعتي» و دختر كوچكش «مونا» كه با گذرنامه اي به نام «شريعت رضوي» قصد عزيمت داشته اند از پرواز باز مي مانند. چرا كه معلوم مي شود از روز 21 خرداد «پوران شريعت رضوي» ممنوع الخروج شده است.
دكتر در فرودگاه 2 دخترش را مي بيند و به همراه آن ها به آپارتماني در «ساوتهمپتون» واقع در جنوب بريتانيا مي رود. تا ساعت 8 شب «علي» و 2 دخترش به همراه 2 نفر از بستگان همسرش در خانه هستند و بعد از آن دكتر براي استراحت به اتاقش مي رود. صبح روز يكشنبه 29 خرداد يكي از همان 2 نفر بستگان «پوران» به اتاق مي رود و در كنار در جسد «علي» را مي يابد. «باور نمي كنم! هرگز باور نمي كنم سال هاي سال همچنان زنده ماندم به طول انجامد. يك كاري خواهد شد. زيستن مشكل شده است و لحظات چندان به سختي و سنگيني بر من گام مي نهند و دير مي گذرند كه احساس مي كنم خفه مي شوم. هيچ نمي دانم چرا؟ اما مي دانم كس ديگري به درون من پا گذاشته است و اوست كه مرا چنين بي طاقت كرده است كه احساس مي كنم ديگر نمي توانم در خود بگنجم. در خود بيارامم. از بودن خويش بزرگتر شده ام و اين جامه بر من تنگي مي كند... چه خيال انگيز و جان بخش است اين جا نبودن!» «در چنين روزگاري كه مردن براي يك مرد تضمين حيات يك ملت است، شهادت مايه بقاي يك ايمان است. گواه آن است كه جنايتي بزرگ، فريبي بزرگ، غصب و قساوت و جور يك حاكم است. شاهد اثبات حقيقتي است كه انكار مي شود. نمونه وجود ارزش هايي است كه پايمال مي گردد، از ياد مي رود. فرياد خشمي است بر سر سكوتي كه مي خواهد در تاريخ غيب شود و نمونه اي است از آنكه بايد باشد و گواهي است بر آن چه در اين زمان خاموش پنهاني مي گذرد و بالاخره تنها شكل جهاد و دليل وجود و نشانه حضور و تنها سلاح حمله و دفاع و تنها شيوه مقاومت، حقيقت، راستي و عدالت است.»
پس از انتشار خبر شهادت «علي» در ايران، رژيم به سرعت دست به كار مي شود تا ضمن تطهير چهره خود از «دكتر شريعتي» به نفع مقاصد پليدش بهره برداري كند. بايد توجه داشت كه ساواك چند روز پس از فرار دكتر از غيبت او مطلع مي شود، اما تا اواسط خرداد ماه نمي تواند محل اختفاي او را پيدا كند.
ساواك در ابتدا قصد اختفاي حقيقت را دارد اما هنگامي كه خبر شهادت دكتر در سرتاسر ايران دهان به دهان پخش مي گردد دست به كار حيله جديدي مي شود. بعد از 2 روز سكوت ننگين به روزنامه هاي دولتي (اطلاعات و كيهان) دستور چاپ خبري كه سوي ساواك تهيه شده داده مي شود. مضمون خبر اين چنين است: «متفكر و پژوهنده عاليقدر و نويسنده و عالم بزرگ اسلامي دكتر علي شريعتي كه ساليان متمادي از استادان پوينده و لايق دانشگاه بود... از مدتي قبل از بيماري قلبي رنج مي برد و براي معالجه به لندن رفته بود سرانجام در 29/3/56 بر اثر آخرين حمله قلبي بدرود حيات گفت»!!! ولي دروغ بزرگ ساواك هرگز نمي تواند ذهن هاي پرسشگر مردم را آرام سازد. چرا كه اولاً دكتر به هيچ وجه سابقه بيماري قلبي نداشته كه بخواهد در اثر آخرين حمله قلبي! جان بسپرد و ثانياً مدتي قبل از ترك تهران دكتر به درخواست دوستان كه از كشيدن سيگار مفرط او نگران بودند از قلب خود نوار كارديوگرافي تهيه مي كند كه هيچ مشكلي را نشان نمي دهد.
در همين روز (31 خرداد) به روزنامه ها اجازه داده مي شود تا پيام هاي تسليت و ترحيم آن مرحوم را نيز چاپ نمايند. ضمن آن كه در روز 30 خرداد «حسين زاده» (همان كسي كه مدت ها دكتر و خانواده اش را در رنج و عذاب قرار داده بود) به خانه دكتر مي رود و مراتب تسليت!!! اربابش شاه جلاد و «هويدا» نخست وزير وقت را به همسر دكتر بيان مي دارد و ضمن دادن وعده اعطاي بورس تحصيلي به فرزندان دكتر از «پوران» مي خواهد تا ترتيب حمل جنازه به ايران داده شود. در همين حال مراسم بزرگداشت و عزاداري شهادت «علي» در نقاط مختلف ايران توسط ساواك بر هم زده مي شود. از دوم تيرماه نيز روزنامه كيهان اقدام به انتشار سلسله مقالاتي به قلم «حسين زاده» و «مهدي مظفري» (عضو كميته انقلاب باصطلاح سفيد) مي كند كه در آن از شخصيت دكتر تجليل شده ولي سعي مي شود او را در شكل يك «آنتي ماركسيست» خلاصه كند.
البته اين خاصيت تمامي نظام هاي غير مردمي است كه سعي مي كنند چهره هاي محبوب ملي و مذهبي را به خود نزديك كرده و از محبوبيتشان به نفع خود سود ببرند. همان كاري كه رژيم پهلوي پيشتر در مورد «دهخدا»، «آل احمد» و «صمد بهرنگي» انجام داده بود. رژيم مصمم بود تا انتقام خود را از «شريعتي» بگيرد. برنامه اين بود كه جنازه دكتر را با تجليل سلطنتي در مشهد دفن كنند و مجلس ختم سلطنتي برايش بگيرند و سلطنت پرستان سردمداران عزاي او شوند و نام پاك او را كه قبل از مرگش نتوانسته بودند لكه دار كنند، پس از شهادتش آلوده سازند. به همين منظور «سرتيپ دهدشتي» و 80 نفر از افراد ساواك با يك هواپيماي اختصاصي براي تحويل جنازه دكتر به لندن مي روند. اما خانواده و همرزمان دكتر كه از توطئه زشت رژيم مطلع مي شوند، برنامه ديگري را پياده مي كنند. ابتدا مكاتباتي با نخست وزير، دادستان كل، اعضاي پارلمان انگليس و سازمان هاي بين المللي حقوق انجام شده و مشكوك بودن مرگ اين متفكر بزرگ گوشزد مي شود و در همين بين «احسان» پسر ارشد دكتر كه در امريكا تحصيل مي كند به يك وكيل انگليسي وكالت مي دهد كه تا رسيدن او جنازه پدرش را تحويل بگيرد. در همين زمان «حسين زاده» با مراجعه به خانواده دكتر از اقدام «احسان» ابراز نارضايتي كرده و مدعي مي شود كه «...ما با همكاري سفارت ايران تمام كوشش خود را به كار برده ايم تا جنازه دكتر را با احترام به ايران بياوريم. ولي احسان وكيل گرفته است كه جنازه را تحويل ندهند تا خودش بيايد...» احسان دوم تيرماه وارد لندن مي شود و جنازه پدرش را تحويل مي گيرد. ظهر جمعه سوم تيرماه جنازه دكتر را غسل داده و «آيت الله مجتهد شبستري» بر آن نماز مي گزارد. روز چهارم تير در لندن تشييع جنازه باشكوهي از «ميدان آكسفورد» تا «مسجد امام باره» صورت مي گيرد و دو روز بعد جنازه دكتر را به مقصد نهايي مي برند. به سرزمين غريبان! به شام!
عليرغم تمام مشكلات به خواست خداوند روز يكشنبه 5 تيرماه 1356 پيكر دكتر وارد دمشق مي شود. تشييع جنازه باشكوه «علي» با حضور علماي سوريه و لبنان، نمايندگان جنبش هاي آزادي بخش جهان، دانشجويان، شاگردان، دوستان و دوستداران «علي» از سرتاسر دنيا برگزار مي شود. «امام موسي صدر» بر پيكر «علي» نماز مي خواند و در ميان باران اندوه آزادي خواهان جهان پيكر دكتر در جوار حرم حضرت زينب (س) به امانت گذاشته مي شود تا پيام انقلاب او نيز همانند پيام انقلاب مولايش حسين (ع) بي پيامبر نباشد! «در قبايل عرب همواره جنگ بود، اما مكه "زمين حرام" بود و ماه هاي رجب، ذيقعده، ذي الحجه و محرم "زمان حرام"، يعني كه در آن جنگ حرام است. دو قبيله كه با هم مي جنگيدند، تا وارد ماه حرام مي شدند، جنگ را موقتاً تعطيل مي كردند، اما براي آن كه اعلام كنند كه در حال جنگند و اين آرامش از سازش نيست، ماه محرم رسيده است و چون بگذرد، جنگ ادامه خواهد يافت، سنت بود كه بر قبه ي خيمه ي فرمانده قبيله، پرچم سرخي بر مي افراشتند تا دوستان، دشمنان و مردم، همه بدانند كه جنگ پايان نيافته است. آن ها كه به كربلا مي روند، مي بينند كه جنگ با پيروزي يزيد پايان گرفته و بر صحنه جنگ آرامش مرگ سايه افكنده است. اما مي بينند كه بر قبه آرامگاه حسين (ع) پرچم سرخي در اهتزاز است. بگذار اين "سال هاي حرام" بگذرد!»
به قول «حسن يوسفي اشكوري» يكي از ياران «علي»: «... هنگامي كه خبر شهادت يكي از برادران و ياران علي (ع) در اين عصر يعني استاد دكتر علي شريعتي را شنيدم... با اندوهي عميق و رنجي گران و دردي جانكاه و آرزويي گم شده و حسرتي به ياس نشسته، انديشيدم و با خود گفتم: قاسطين و ناكثين و مارقين را بگوييد كه ديگر آسوده و بي دغدغه و بي واهمه باشند. در پهن دشت سياه و خشك و بي آب و علف اين كوير آسوده و آزاد بگردند... كه ديگر آن شير خدا در ميان ما نيست. آري! به گرگ هاي درنده و به موش هاي صحرايي چاق و شكم گنده بگوييد كه آن شير كه با هر سه جبهه و دار و دسته هاي متحد و متشكل تمامي مي جنگيد رفت و چهره در خاك كشيد و كوير بي نگهبان ماند و بي پاسدار.»
«شريعتي» رفت و چنان كه خودش گفته بود ما فرزندانش مانده ايم و كوله باري كه بايد بر دوش كشيم و چاروق هايي كه بايد بر تن كنيم و اين بار را از همان جا كه او بر زمين گذاشته است به سوي مقصد نهايي اش ادامه دهيم. «هنگامي كه او آمد، اين عصا و كوله بار و چاروق هاي مرا به وي بسپار و به او بگو كه من 40 سال پيش اين عصا را به دست گرفتم، اين چاروق را به پا كردم و اين كوله بار را بر دوش گرفتم و به راه افتادم. چهل سال خستگي ناپذير و تشنه و عاشق به رفتن ادامه دادم. اكنون راه را تا بدين جا آمده ام؛ و تو پسرم! اينك عصايم را بگير، چاروق هايم را بپوش و كوله بارم را بر پشتت نه و اين راه را از اين جا كه من ماندم ادامه بده... و تو نيز در پايان زندگي خويش به...»
«شريعتي» بزرگمردي بود كه مشعلي فروزان در مسير حركت هاي آزادي خواهانه و عدالت جويانه ملت ايران برافروخت و تا آن جا كه توانست با انحطاط، التقاط و تحجر در دين مقابله نمود تا تصوير روشن و حقيقي اسلام را جلوي ديدگان نسل جوان تشنه ايدئولوژي ناب اسلامي عرضه دارد. «به آن كه اعتراض مي ‌كند كه چرا دانشجويان دست مي ‌زنند و صلوات نمي ‌فرستند مي‌ گويم: صلوات نفرستادن جوانان گناه توست. چرا كه خود مي‌ داني صلوات را به چه صورتي درآورده‌اي و برايش چه مصرف‌ هايي درست كردي. يكي اين كه تا شخصيت گنده‌اي وارد مجلس شده صلوات فرستادي. مصرف ديگرش حركت تابوت و جنازه است در ميان زندگان، مصارف ديگرش هو كردن يك سخنران، پايين كشيدن يك منبري و مسخره كردن كسي. اين ‌هاست مصارفي كه تو براي صلوات ساخته‌ اي. تو هرگز به دست بوسيدن اعتراض نكردي حالا به دست زدن اعتراض مي‌كني؟»
«نيايش» هايش تبلور همه خوبي ها و زيبايي ها بود و جز صلابت و رستگاري براي ملتش تمنايي نداشت. -يادش گرامي باد-
«اي‌ خداوند! به‌ علماي‌ ما مسووليت
و به‌ عوام‌ ما علم‌ و به‌ مومنان‌ ما روشنايي‌
و به‌ روشنفكران‌ ما ايمان‌ و به‌ متعصبين‌ ما فهم‌
و به‌ فهميدگان‌ ما تعصب‌ و به‌ زنان‌ ما شعور و به‌ مردان‌ ما شرف‌
و به‌ پيروان‌ ما آگاهي‌ و به‌ جوانان‌ ما اصالت‌
و به‌ اساتيد ما عقيده‌ و به‌ دانشجويان‌ ما نيز عقيده‌
و به‌ خفتگان‌ ما بيداري‌ و به‌ دينداران‌ ما دين‌
و به‌ نويسندگان‌ ما تعهد و به‌ هنرمندان‌ ما درد و به‌ شاعران‌ ما شعور
و به‌ محققان‌ ما هدف‌ و به‌ نوميدان‌ ما اميد و به‌ ضعيفان‌ ما نيرو
و به‌ محافظه‌كاران‌ ما گستاخي‌ و به‌ نشستگان‌ ما قيام‌
و به‌ راكدان‌ ما تكان‌ و به‌ مردگان‌ ما حيات‌ و به‌ كوران‌ ما نگاه‌
و به‌ خاموشان‌ ما فرياد و به‌ مسلمانان‌ ما قرآن‌
و به‌ شيعيان‌ ما علي‌ و به‌ فرقه‌هاي‌ ما وحدت‌
و به‌ حسودان‌ ما شفا و به‌ خودبينان‌ ما انصاف‌
و به‌ فحاشان‌ ما ادب‌ و به‌ مجاهدان‌ ما صبر و به‌ مردم‌ ما خودآگاهي‌
و به‌ همه‌ ملت‌ ما همت‌ تصميم‌ و استعداد فداكاري‌ و شايستگي‌ نجات‌ و عزت‌ ببخش!»

...

دلم گرفته است
دلم گرفته است
به ايوان مي روم و انگشتانم را
بر پوست كشيده شب مي كشم
چراغ هاي رابطه تاريكند
چراغ هاي رابطه تاريكند
كسي مرا به آفتاب معرفي نخواهد كرد
كسي مرا به ميهماني گنجشك ها نخواهد برد
پرواز را به خاطر يسپار
پرنده مردني است.

والعاقبه للمتقين- بابك شيباني
ارديبهشت تا اسفند 1380
بيرجند